Ngày Sốt rét Thế giới

Ngày Sốt rét Thế giới (World Malaria Day), diễn ra vào ngày 25 tháng 4 hàng năm, là một ngày được quốc tế công nhận, nhằm kêu gọi các quốc gia đẩy mạnh những hoạt động phòng chống bệnh sốt rét, đồng thời là dịp kỷ niệm những thành tựu đã đạt được. Trong hai thập kỷ qua, thế giới đã đạt được nhiều tiến bộ trong cuộc chiến chống sốt rét, cứu sống hơn 7 triệu người và ngăn chặn hơn 1 tỷ ca sốt rét. Tuy nhiên, hiện nay vẫn còn một nửa thế giới vẫn có nguy cơ mắc sốt rét, một căn bệnh có thể phòng ngừa và điều trị được.

Chủ đề của ngày sốt rét thế giới năm nay 2021 là "Không có bệnh sốt rét - Vẽ ranh giới chống lại bệnh sốt rét” (Zero Malaria Starts with Me - Draw the Line Against Malaria) nhằm kêu gọi mỗi người hãy góp phần loại trừ và ngăn ngừa bệnh sốt rét quay trở lại.

Những năm gần đây, Việt Nam không xảy ra dịch sốt rét, tỉ lệ mắc và tử vong đều giảm hàng năm, là do sự thành công của Chiến lược quốc gia phòng chống và loại trừ bệnh sốt rét ở Việt Nam giai đoạn 2011-2020 và định hướng đến 2030 không còn bệnh sốt rét trên toàn quốc.

Một số điều cần biết về bệnh sốt rét ⁽¹⁾

• Nguyên nhân: Sốt rét là một bệnh truyền nhiễm do ký sinh trùng sốt rét Plasmodium gây ra và lây lan do muỗi cái Anopheles(dân gian còn gọi là muỗi đòn xóc) là thủ phạm truyền từ người bệnh sang người lành, thường đốt vào ban đêm. Trong khi sốt xuất huyết là do vết cắn của muỗi Aedes aegypti (còn gọi là muỗi vằn) mang virus Dengue từ người bệnh sang người khoẻ mạnh, nhưng thường đốt vào ban ngày, nhiều nhất vào lúc chiều tối và sáng sớm.
• Yếu tố dịch tễ: Bệnh lưu hành địa phương, trong những điều kiện thuận lợi có thể gây thành dịch. Ở nước ta hiện nay, bệnh lưu hành chủ yếu ở Miền Trung, Tây Nguyên và miền Đông Nam Bộ. Nhiều tỉnh miền Bắc, miền Nam đã loại trừ sốt rét, tuy nhiên vẫn có trường hợp mắc bệnh sốt rét ngoại lai do đi làm việc, công tác, du lịch ở vùng có sốt rét lưu hành về.
• Triệu chứng: Bệnh thường biểu hiện bằng những cơn sốt rét điển hình với ba triệu chứng: rét run, sốt, vã mồ hôi.

• Trường hợp nghi ngờ sốt rét là những trường hợp sốt và có yếu tố dịch tễ.

a) Sốt: Người bệnh đang sốt hoặc có tiền sử sốt trong 3 ngày gần đây.

+ Có triệu chứng điển hình của cơn sốt rét: rét run, sốt và vã mồ hôi.

+ Hoặc có triệu chứng không điển hình của cơn sốt rét: sốt không thành cơn (người bệnh thấy ớn lạnh, gai rét) hoặc sốt cao liên tục, sốt dao động.

b) Đang ở hoặc đã đến vùng sốt rét lưu hành trong thời gian ít nhất 7 ngày hoặc có tiền sử mắc sốt rét.

Tất cả các trường hợp nghi ngờ sốt rét đều phải làm xét nghiệm để phát hiện ký sinh trùng sốt rét. Nếu lần đầu xét nghiệm soi lam âm tính, mà vẫn còn nghi ngờ người bệnh bị sốt rét, thì phải xét nghiệm lam máu thêm 2 - 3 lần cách nhau 8 giờ hoặc vào thời điểm người bệnh đang lên cơn sốt.

• Các thể bệnh: có 02 thể bệnh là

1. Sốt rét thể thông thường (chưa biến chứng)

Sốt rét chưa biến chứng là trường hợp mắc sốt rét xác định, không có dấu hiệu đe dọa tính mạng người bệnh, có thể có triệu chứng lâm sàng hoặc không.

- Triệu chứng lâm sàng.

+ Cơn sốt điển hình có 3 giai đoạn: rét run - sốt - vã mồ hôi.

+ Cơn sốt không điển hình như: sốt không thành cơn, ớn lạnh, gai rét (hay gặp ở người sống lâu trong vùng sốt rét lưu hành), sốt liên tục hoặc dao động (hay gặp ở trẻ em, người bệnh bị sốt rét lần đầu).

+ Những dấu hiệu khác: thiếu máu, lách to, gan to...

- Xét nghiệm: Xét nghiệm máu có ký sinh trùng sốt rét.

2. Sốt rét ác tính/biến chứng là sốt rét có biến chứng đe dọa tính mạng người bệnh:

- Rối loạn ý thức nhẹ, thoáng qua (li bì, cuồng sảng, vật vã ...).

- Sốt cao liên tục.

- Rối loạn tiêu hóa: nôn, tiêu chảy nhiều lần trong ngày, đau bụng cấp.

- Đau đầu dữ dội.

- Mật độ ký sinh trùng cao.

- Thiếu máu nặng: da xanh, niêm mạc nhợt.

• Điều trị: bệnh sốt rét có thể chữa khỏi hoàn toàn vì có thuốc điều trị đặc hiệu, vì vậy cần phát hiện bệnh sớm, điều trị kịp thời và hiệu quả tại các cơ sở y tế, diệt ký sinh trùng sốt rét Plasmodium, tránh lây lan cho cộng đồng.

• Phòng ngừa: Hiện nay, chưa có vắc xin phòng bệnh sốt rét, chính vì vậy việc phòng chống muỗi Anopheles đốt truyền bệnh vẫn được xem là biện pháp hữu hiệu nhất. Có nhiều phương pháp khác nhau để phòng chống muỗi truyền bệnh sốt rét

Các biện pháp bảo vệ cá nhân

- Biện pháp vật lý: nằm màn, lưới chắn muỗi, bẫy vợt muỗi, mặc quần áo dài... tránh muỗi đốt.

- Biện pháp sinh học: nuôi cá ăn lăng quăng, chế phẩm sinh học diệt lăng quăng.

- Các biện pháp hóa học: phun hóa chất, tẩm màn hóa chất (màn tẩm hóa chất tồn lưu lâu), tẩm rèm, chăn... kem muỗi, hương muỗi...

⁽¹⁾ Tài liệu trích dẫn: Hướng dẫn chẩn đoán, điều trị bệnh Sốt rét (Quyết định số 2699/QĐ-BYT ngày 26 tháng 6 năm 2020)