MÙA CÚM NĂM NAY CỰC KỲ DỮ DỘI

Tình hình đang rất đáng lo ngại

Mùa cúm đã đến — và năm nay trông có vẻ rất tệ. Chỉ tính riêng trong mùa 2025–26, cúm đã gây ra 11 triệu ca bệnh, 120.000 ca nhập viện và 5.000 ca tử vong — gấp đôi số ca mắc và gần gấp đôi số ca nhập viện, tử vong so với cùng kỳ năm ngoái theo thống kê của CDC. Người cao tuổi (từ 65 tuổi trở lên) và trẻ em dưới 4 tuổi bị ảnh hưởng nặng nề nhất, nhưng ngay cả người trẻ khỏe mạnh cũng có thể bị bệnh nặng.

Với việc trường học và nơi làm việc mở cửa trở lại, tình hình có thể còn tệ hơn trong thời gian tới.

Giáo sư Frederick G. Hayden, chuyên gia bệnh truyền nhiễm tại Đại học Virginia, nhận định: "Vẫn còn sớm để kết luận, nhưng đáng tiếc là đây có thể là một mùa dịch đặc biệt nghiêm trọng."

Điều khiến các chuyên gia lo lắng hơn cả không chỉ là số ca tăng, mà là tốc độ tăng. Theo GS. Andrew Pekosz từ Đại học Johns Hopkins, thông thường phải mất 4–6 tuần để số ca tăng vọt, nhưng hiện nay nhiều nơi đang đi từ "gần như không có ca nào" lên "trên mức dịch" chỉ trong vòng hai tuần.

Tại New York, ngày 2/1/2026, bang này ghi nhận số ca nhập viện do cúm cao nhất từ trước đến nay trong một tuần duy nhất — và đây có thể là dấu hiệu cho thấy điều gì sắp xảy ra.

Thủ phạm là ai?

Đứng sau phần lớn các ca bệnh (91%) là một biến thể cúm mới có tên influenza A (H3N2) nhánh phụ K — một chủng đã có những đột biến gen giúp nó "lách qua" hệ miễn dịch của cơ thể.

Nói đơn giản: mỗi lần bạn tiêm vắc-xin cúm hay từng bị cúm, cơ thể sẽ tạo ra các kháng thể để "nhận mặt" và chặn virus. Nhưng nhánh phụ K này đã đột biến ở đúng hai "điểm nóng" mà kháng thể thường bám vào để bảo vệ bạn — khiến kháng thể không còn hiệu quả như trước, và virus có thể len lỏi vào tế bào, nhân lên và gây bệnh.

Cúm có thể nguy hiểm đến mức nào?

GS. Pekosz cho biết: "Cúm vốn là một bệnh nặng. Hầu hết những ai đã từng mắc đều nói rằng họ bị `đánh bại` hoàn toàn trong vài ngày và cần rất nhiều thời gian để hồi phục."

Một biến chứng hay gặp là nhiễm trùng thứ phát như viêm phế quản hoặc viêm phổi. Đây giống như một "cú đánh đôi" — vi khuẩn nhân cơ hội tấn công vào môi trường phổi đã bị tổn thương, gây ra một loạt vấn đề hô hấp nghiêm trọng hơn.

Trong những trường hợp nặng hơn, hệ miễn dịch còn có thể "phản ứng thái quá" — tức là chống lại virus quá mạnh đến mức vô tình làm hỏng chính các tế bào đường hô hấp của cơ thể, và điều này có thể dẫn đến tử vong.

Tuyến phòng thủ đầu tiên: Vắc-xin cúm

Nếu bạn chưa tiêm vắc-xin cúm mùa này, bạn vẫn còn kịp — và đây vẫn là một trong những biện pháp bảo vệ tốt nhất. Vắc-xin năm nay chưa bao gồm nhánh phụ K, nhưng vẫn phủ được các chủng H1N1 và cúm B.

Nghe có vẻ hơi nản? Đừng vội từ bỏ nhé! Dù vắc-xin không khớp hoàn toàn với chủng đang lưu hành, nó vẫn cung cấp khả năng bảo vệ chống lại bệnh nặng. Cơ thể được "kích hoạt" bởi vắc-xin vẫn có thể phản ứng tốt hơn ngay cả với chủng không khớp.

Dữ liệu đầu tiên từ mùa cúm 2025–26 tại Anh — cũng bị chi phối bởi nhánh phụ K — cho thấy vắc-xin xịt mũi (dùng cho trẻ 2–49 tuổi) đạt hiệu quả 72–75% trong việc bảo vệ trẻ khỏi bệnh nặng.

Lời khuyên cụ thể cho từng đối tượng

Người từ 65 tuổi trở lên và người có bệnh nền

Hệ miễn dịch ở người lớn tuổi phản ứng chậm hơn trước các loại nhiễm trùng, và đi kèm với đó thường là nhiều bệnh lý nền khiến cúm dễ trở nặng hơn.

Nên làm gì?

• Đeo khẩu trang trở lại. Cúm lây chủ yếu qua các giọt bắn khi người bệnh ho, hắt hơi hoặc nói chuyện. Khẩu trang có thể cản được một phần các giọt bắn đó. Hãy đặc biệt cẩn thận ở siêu thị, sân bay và những nơi đông người. Ngay cả hai giáo sư Pekosz và Hayden hiện cũng đang đeo khẩu trang khi ra ngoài.
• Hỏi nhà thuốc về thuốc kháng virus. Các thuốc kháng virus như Tamiflu (oseltamivir) có thể giúp giảm độ nặng của bệnh nếu uống trong vòng 48 giờ sau khi xuất hiện triệu chứng đầu tiên. Tốt nhất là hỏi trước khi ốm xem nhà thuốc gần nhà có sẵn hàng không và cần những gì để lấy đơn thuốc — vì khi đã bắt đầu bệnh, càng uống sớm càng tốt.

 Trẻ em

Trẻ em có "lịch sử tiếp xúc" với cúm ngắn hơn người lớn — đặc biệt với H3N2 — nên hệ miễn dịch của các bé có thể chưa đủ "kinh nghiệm" để chống lại chủng này. Thêm vào đó, trường học và nhà trẻ là môi trường lý tưởng để cúm lây lan.

Nên làm gì?

• Tránh xa người bệnh — nghe có vẻ hiển nhiên, nhưng là điều thiết yếu nhất.
• Theo dõi sát các dấu hiệu nguy hiểm. Hầu hết trẻ sẽ ốm vài ngày rồi hồi phục, nhưng một số trường hợp có thể trở nặng và cần cấp cứu. Các dấu hiệu đáng lo ngại bao gồm: lờ đờ cực độ và khó thở không cải thiện sau khi hút mũi. Nếu bạn có bất kỳ lo lắng nào, hãy đưa trẻ đến phòng cấp cứu hoặc gọi 115 ngay.

Lời khuyên cho cả gia đình

• Đặt đồ ăn về nhà thay vì ra ngoài ăn. Vi khuẩn lây rất dễ khi mọi người ngồi gần nhau, nói chuyện và ăn uống. Nếu tình hình cúm đang tăng ở khu vực bạn, hãy cân nhắc hạn chế đến những nơi đông người trong vài tuần tới.
• Xét nghiệm sớm khi có người trong nhà bị ốm. Test cúm tại nhà hoặc tại cơ sở y tế có thể giúp xác nhận nhiễm bệnh. Nếu kết quả dương tính, hãy cân nhắc dùng thuốc kháng virus cho cả người bệnh lẫn các thành viên khác trong nhà — thuốc có thể giúp giảm nguy cơ lây lan.
• Với người có nguy cơ cao, đừng chần chừ. Nếu một người có bệnh nền xuất hiện triệu chứng nhanh chóng, hãy hỏi ngay bác sĩ về việc dùng thuốc kháng virus — thậm chí trước cả khi có kết quả xét nghiệm. Điều trị cúm phụ thuộc rất nhiều vào thời gian. Càng dùng sớm, càng hiệu quả.

Tóm lại: Tiêm vắc-xin nếu chưa tiêm, đeo khẩu trang ở nơi đông người, hỏi nhà thuốc về Tamiflu trước khi cần dùng, và theo dõi sát sức khỏe của những người dễ bị tổn thương trong gia đình. Mùa cúm năm nay không phải để xem thường.